اختلال اوتیسم از علائم تا انواع

اوتیسم چیست و چه علائمی دارد؟ علائم اوتیسم در کودکان از چه سنی آغاز می شود؟ آیا اوتیسم درمان قطعی دارد؟ کاردرمانی بر اختلال اوتیسم چه تاثیری دارد؟ پیش از تعریف اوتیسم بهتر است بدانید که اتیسم یک بیماری نیست، بلکه بخشی از گروه اختلالات رشدی به نام اختلال طیف اوتیسم (ASD) است که شامل ۴ اختلال دیگر از جمله سندرم آسپرگر، اختلال رشد فراگیر، سندرم رت و اختلال فروپاشی دوران کودکی (CDD) می شود. تصور کنید در دنیایی زندگی می کنید که درک کاملی از محیط پیرامون خود نداشته و همیشه نمی توانید به آن پاسخ دهید. برای بسیاری از افراد مبتلا به اوتیسم، این شکاف بزرگ بین دنیای آنها و واقعیت بیرون از آنها وجود دارد. در ادامه این نوشتار بیشتر در مورد این موضوع صحبت خواهیم کرد.

چه عواملی سبب بروز اوتیسم می شود؟

در سال‌های اخیر، تعداد ابتلای کودکان به اتیسم به نسبت بیشتر مشاهده شده است؛ اما اینکه چه عواملی باعث بروز آن می شود مشخص نیست. یکی از دلایل احتمالی این است که متخصصان و روانپزشکان به واسطه پیشرفت و توسعه علم پزشکی درک بهتری از این اختلال پیدا کرده و تشخیص اتیسم آسان تر از گذشته شده است.

توجه داشته باشید که عوامل ژنتیکی نقش موثری در بروز این اختلال ایفا می کنند. کودکانی که برادر یا خواهر اوتیسم دارند، ۱۵ تا ۲۰ درصد بیشتر در خطر ابتلا هستند. اگر یکی از دوقلوهای همسان اتیسم باشد، به احتمال ۹۰ درصد دیگری نیز خواهد بود.

بر طبق نظر محققان عامل اولیه این اختلال، مسئله ژنتیکی است اما چیزی فراتر از ژن نیز در این مورد دخالت دارد. یکی از شگفت انگیزترین تحقیقات این است که چگونه عوامل محیطی می توانند ژن های جنین را مورد حمله قرار داده و تاثیر آنها را بر رشد مغز دگرگون کرده و اصلاح کنند. اما ردیابی علت و معلول در چنین اختلال پیچیده ای دشوار است و نتایج تحقیقات با سرعت خیلی کم به دست می آیند.

در این میان یکی از عواملی که بطور کامل نقض شده است، هرگونه رابطه بین اتیسم و واکسیناسیون است. مطالعات زیادی نشان داده اند که کودکانی که واکسن دریافت نکرده اند، نسبت به کودکانی که واکسن زده اند، خطر کمتری برای ابتلای به اتیسم ندارند.

علاوه براین، در یک دهه گذشته تحقیقات علمی نشان می دهد که قرار گرفتن در معرض آلاینده ها و سموم در طول رشد جنین ممکن است کودک را در معرض خطر بیشتر ابتلا به اختلال طیف اوتیسم قرار دهد. همچنین، رویدادهای دیگری که قبل و در حین تولد رخ می دهند مانند وزن کم هنگام تولد، بیماری مادر، مشکلات زایمان و سن والدین در زمان لقاح، می توانند میزان ابتلا به این اختلال را افزایش دهند.

علائم اوتیسم در کودکان

علائم اوتیسم در برخی کودکان قبل از ۱۲ ماهگی پدیدار می شود. در برخی دیگر به نظر می رسد که رشد طبیعی دارند و به ناگاه در حدود ۱۸ تا ۲۴ ماهگی پسرفت می‌کنند. به دلایل کاملاً نامشخص نرخ ابتلای پسرها ۴ برابر دختران است. مهمترین علائم اوتیسم در کودکان به شرح زیر است:

ناتوانی در تعامل اجتماعی

بارزترین نشانه ابتلای کودک به اوتیسم، ناتوانی آنها در تعامل اجتماعی است. نوزادان و کودکان به لبخند، بازی های صوتی یا سایر محرک ها و فعالیت های اطراف خود پاسخ نمی دهند. کودکان مبتلا به اتیسم دیگر افراد را با چشم دنبال نمی کنند یا تماس چشمی برقرار نمی کنند. حالت چهره و زبان بدن توسط کودکان مبتلا به اوتیسم نه درک می شود و نه بیان می شود. همچنین ممکن است نتوانند روابط عاطفی و اجتماعی خود را توسعه دهند.

مشکلات گفتاری (تکلم)

بسیاری از کودکان مبتلا به اوتیسم به سختی می توانند مهارت های زبانی خود را توسعه دهند و بعید است که شروع به مکالمه کنند. با این حال، برای یک فرد مبتلا به اوتیسم غیرعادی نیست که عباراتی را که در مکالمه می شنود یا در گذشته شنیده است، تکرار کند. برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد گفتار درمانی کودکان اوتیسم حتما این مقاله از سایت را مطالعه کنید.

انجام رفتارها یا حرکات تکراری

تمایل به تکرار در سایر رفتارهای مرتبط با اوتیسم آشکار است. برخی از حرکات مانند تکان دادن دست ها یا چرخاندن بدن، بارها و بارها تکرار خواهند شد. این کودکان در بازی های تخیلی شرکت نمی کنند، اما می توانند یاد بگیرند و اعمال را تقلید کنند. به عنوان مثال، کودکی که به نظر می رسد دارد تلفن بازی می کند – شماره گیری می کند، صحبت می کند، تلفن را قطع می کند- دقیقاً به همان شیوه که دیده است، عمل می کند. در حقیقت، این بازی ها نشان دهنده تخیل فعال نیست، بلکه نشان دهنده تکرار یک رفتار آموخته شده است. همچنین، یادگیری به شیوه ای نامنظم اتفاق می افتد، بدین معنا که آنچه به نظر می رسد کودک یک روز یاد گرفته باشد، ممکن است روز بعد فراموش کند.

تمایل به نظم یا وسواس شدید

کودکان مبتلا به اوتیسم غالباً ترجیح می دهند نظم سختی را در مورد خود رعایت کنند. افراد مبتلا به اختلال اوتیسم اغلب ترجیح می‌دهند که روال‌های معمول به‌شدت رعایت شود. برای مثال سرو کردن یک وعده غذایی با ۵ دقیقه تاخیر می‌تواند باعث عصبانیت آن ها شود. جسمی که از محل معمول خود برداشته می شود می تواند بسیار ناراحت کننده باشد و باعث واکنشی شود که تنها زمانی متوقف می گردد که جسم به مکان معمولی خود منتقل شود.

انواع اوتیسم

انواع اوتیسم معمولاً بر اساس شدت علائم و نوع مشکلات ارتباطی و رفتاری طبقه‌بندی می‌شوند که مهم ترین آن ها عبارتند از:

✳️ اوتیسم با عملکرد بالا (High-Functioning Autism)

این نوع اوتیسم به افرادی اطلاق می‌شود که علائم اوتیسم دارند، اما توانایی‌های شناختی و زبانی آنها در سطح نسبتاً بالایی است. این افراد با مشکلاتی در تعاملات اجتماعی و ارتباطات غیرکلامی روبرو هستند، اما به طور کلی می‌توانند در زندگی روزمره و تحصیلی عملکرد خوبی داشته باشند.

✳️ سندرم آسپرگر (Asperger’s Syndrome)

سندرم آسپرگر نوعی از اوتیسم است که افراد مبتلا به آن مهارت‌های زبانی و شناختی تقریباً عادی دارند، اما در تعاملات اجتماعی و درک نشانه‌های اجتماعی مشکل دارند. این افراد علایق محدود و رفتارهای تکراری دارند و اغلب در درک احساسات دیگران و بیان احساسات خود دچار مشکل هستند.

✳️ اوتیسم با عملکرد پایین (Low-Functioning Autism)

این نوع اوتیسم به افرادی اطلاق می‌شود که مشکلات شدیدی در مهارت‌های اجتماعی، ارتباطی، و رفتاری دارند. این افراد ممکن است نیاز به حمایت‌های ویژه در زندگی روزمره خود داشته باشند و ممکن است مشکلات شدیدی در زبان، یادگیری، و ارتباطات غیرکلامی داشته باشند.

✳️ اوتیسم غیرمعمول (Atypical Autism) یا PDD-NOS

این نوع اوتیسم به افرادی اطلاق می‌شود که برخی از ویژگی‌های اوتیسم را دارند، اما به‌طور کامل با معیارهای دیگر انواع اوتیسم مطابقت ندارند. این افراد برخی از علائم را با شدت کمتر یا در ترکیبی متفاوت خواهند داشت.

✳️ اوتیسم رت (Rett Syndrome)

سندرم رت نوعی اختلال ژنتیکی است که در دختران رخ می‌دهد و معمولاً با کاهش مهارت‌های زبانی و حرکتی بعد از یک دوره رشد طبیعی ظاهر می‌شود. این نوع اوتیسم با ویژگی‌های خاصی مانند حرکات تکراری دست، مشکلات شدید ارتباطی و اختلالات حرکتی همراه است.

✳️ اختلال فروپاشی کودکی (Childhood Disintegrative Disorder)

این نوع اختلال نادر است و به حالتی اطلاق می‌شود که کودک پس از یک دوره رشد طبیعی، مهارت‌های زبانی، اجتماعی، و حرکتی خود را از دست می‌دهد. این اختلال معمولاً در سنین بین ۲ تا ۴ سالگی رخ می‌دهد و باعث فروپاشی شدید در مهارت‌های ارتباطی و اجتماعی می‌شود.

هر یک از این انواع اتیسم با شدت‌های مختلفی از علائم و ویژگی‌ها همراه هستند و نیاز به تشخیص و درمان تخصصی دارند. همچنین، به خاطر داشته باشید که اوتیسم یک طیف است و هر فرد اوتیسمی منحصر به فرد است و ممکن است ترکیبی از این ویژگی‌ها را داشته باشد. کلینیک کاردرمانی دکتر وحید بیاتی، بهترین مرکز کاردرمانی در اهواز است که با داشتن کادری مجرب و به روز ترین تکنولوژی ها، آماده ارائه انواع خدمات برای تمام گروه های سنی (از کودک تا سالمند) است.

غربالگری اختلال طیف اوتیسم

انجمن اطفال آمریکا توصیه می کند که تمامی کودکان در سنین ۱۸ و ۲۴ ماهگی به منظور تشخیص اتیسم، غربالگری شوند. اما علائم اوتیسم در بعضی کودکان در ۹ ماهگی نیز بروز می‌کند. اگر شما در مورد روند رشد کودک خود نگران هستید فوراً با روانپزشک اطفال مشورت کنید و سپس از کاردرمانگر مجرب بخواهید تا کودک شما را ارزیابی کند.

اصلاً در این مورد تعلل نکنید چون هنوز مغز کودک در حال رشد است و پنجره امیدی قبل از ۴ یا ۵ سالگی برای کودک شما وجود دارد. در طول این مدت مداخلات زودهنگام می تواند تفاوت شگرفی در کودک شما ایجاد کند تا یاد بگیرد چگونه با دیگران معاشرت کند، همچنین این مداخلات رفتارهای غیر عادی را که آنها را به عنوان کودک اتیسم نشان‌دار می‌کند، کاهش می دهد.

بیشتر بخوانید: بهترین سن درمان اوتیسم چه زمانی است؟

بهترین دکتر اوتیسم در اهواز

دکتر وحید بیاتی، از برترین متخصصان کاردرمانی در اهواز، به ویژه در حوزه درمان کودکان مبتلا به اوتیسم است. وی با سال‌ها تجربه و بهره‌گیری از روش‌های نوین و علمی، به بهبود مهارت‌های حرکتی، حسی و شناختی کودکان کمک می‌کند. همچنین با رویکردها و برنامه‌های درمانی متناسب با نیازهای هر کودک، در تعامل نزدیک با خانواده‌ها و ایجاد محیطی دوستانه و حمایتی، در روند بهبودی بسیار کمک خواهد کرد. 

چهره کودکان اوتیسم

چهره کودکان مبتلا به اوتیسم می‌تواند بسیار متنوع باشد در واقع هیچ ویژگی ظاهری خاصی وجود ندارد که همه کودکان اوتیسمی را از نظر فیزیکی مشابه کند. اوتیسم یک اختلال عصبی‌-تکاملی بوده که بیشتر با ویژگی‌های رفتاری و اجتماعی شناخته می شود.

اما گاهی اوقات، برخی از کودکان اوتیسمی ممکن است حالت‌های خاصی در چهره خود داشته باشند که به دلیل تفاوت‌های ارتباطی یا احساسی (مانند نداشتن تماس چشمی، لبخند کم‌تر، یا بیان چهره‌ای کمتر پویا) مشاهده می‌شود. همچنین، برخی از کودکان اوتیسمی حالت‌های چهره‌ای خاصی در پاسخ به محرک‌های مختلف خواهند داشت که ناشی از حساسیت‌های حسی آنها است.

به طور کلی، این اختلال با ویژگی‌های رفتاری مانند مشکلات در تعامل اجتماعی، برقراری ارتباط، و علایق محدود و رفتارهای تکراری شناخته می‌شود و نمی‌توان آن را تنها از روی چهره کودک تشخیص داد. هر کودک اوتیسمی ویژگی‌های منحصر به فرد خود را دارد و نمی‌توان یک تصویر ثابت برای همه آنها در نظر گرفت.

سوالات متداول اختلال اوتیسم

در نهایت….

اوتیسم یا اختلال طیف اوتیسم (ASD) به طیف وسیعی از شرایط اطلاق می‌شود که با چالش‌هایی در مهارت‌های اجتماعی، رفتارهای تکراری، گفتار و ارتباطات غیرکلامی مشخص می‌شود. علائم اولیه این اختلال گاهی از ۹ تا ۱۲ ماهگی قابل تشخیص است. در هر صورت به محض مشاهده علائم غیر طبیعی در کودک خود برای ارزیابی و انجام مداخلات پزشکی و توانبخشی اقدام کنید. توجه داشته باشید که درمان زودهنگام (در یک دوره زمانی طولانی) می تواند مهارت های زبانی و اجتماعی کودک را بهبود بخشند. در حقیقت کیفیت زندگی برای افراد مبتلا به اوتیسم می تواند با افزایش ارتباطات و معنادارتر شدن تجربیات روزانه بهبود یابد.